Қазақстандағы мобильді интернет жылдам байланысы бар елдер арасында бағасы жағынан қолжетімді болып отыр. Мұндай қорытындыға тариф құнын, интернет жылдамдығын және трафик көлемін салыстырған Finprom.kz сарапшылары келді.
Зерттеу авторларының пікірінше, интернеттің қолжетімділігін тек тариф бағасымен бағалау дұрыс емес. Абоненттің қанша гигабайт алатынын және желінің қаншалықты жылдам жұмыс істейтінін де ескеру қажет.
Бір гигабайттың бағасы әлемдік орташа көрсеткіштен төмен
Британдық Broadband Genie компаниясының мәліметінше, Қазақстандағы тарифтік пакеттерде бір гигабайт интернеттің медианалық бағасы шамамен 30 центті құрайды. Бұл абоненттердің нақты шығыны емес, тарифтердегі бір гигабайттың орташа бағасы.
Broadband Genie рейтингінде Қазақстан 53-орынға ие болып, мобильді интернеті ең қолжетімді елдердің үздік ширегіне енді.
Әлем бойынша бір гигабайт интернеттің орташа бағасы 1,23 долларды құрайды. Яғни бұл Қазақстандағы көрсеткіштен төрт еседен астам жоғары.
Интернеті жылдам елдер арасында Қазақстан баға бойынша үздік ондықта
Интернеттің арзан болуы оның сапалы екенін білдірмейді. Сондықтан сарапшылар байланыс құнын интернет жылдамдығымен салыстырған. Ол үшін Speedtest Global Index рейтингіндегі мобильді интернет жылдамдығы бойынша алғашқы 55 ел қарастырылды.
Осы елдер арасында Қазақстан интернет бағасының қолжетімділігі бойынша жетінші орынға тұрақтады. Елдегі ай сайынғы интернет құны 10,65 долларды құрайды.
Ал интернеті жылдам елдер тобында ай сайынғы байланыс үшін төленетін орташа сома Қазақстандағы көрсеткіштен 2,5 еседен астам жоғары.
Интернет жылдамдығы Канада мен Италиядан жоғары
Қазақстанда мобильді интернеттің орташа жылдамдығы 93 Мбит/с-ты құрайды. Бұл көрсеткіш бойынша еліміз Канада, Италия және Испаниядан озып тұр. Сондай-ақ ЕАЭО және Орталық Азия елдері арасында көш бастап келеді.
Дегенмен интернеті жылдам елдердің жалпы рейтингінде Қазақстан тізімнің төменгі бөлігіне жақын орналасқан. Вьетнам, Грузия және Үндістан интернет жылдамдығы бойынша елімізден озып қана қоймай, байланыс қызметін де арзанырақ ұсынады.
Мұны Канада мысалынан анық көруге болады. Онда мобильді интернет жылдамдығы Қазақстаннан төмен болғанымен, ай сайынғы интернет пакетінің құны 5,5 есе қымбат.
Жылдам интернет үшін бірнеше есе артық төлеуге тура келеді
Интернет жылдамдығы бойынша рейтинг көшбасшылары көбіне байланыс қызметі ең қымбат елдердің қатарына жатады. Мәселен, БАӘ, Катар және Кувейтте ай сайынғы интернет құны 58,8 доллардан 80 доллардан астам сомаға дейін жетеді.
Кувейтте байланыс қызметі Қазақстанмен салыстырғанда 7,5 еседен астам қымбат. Ал интернеті ең арзан елдердің көпшілігі Speedtest жылдамдық рейтингіне мүлде енбеген.
Зерттеу авторлары интернет бағасын пойыз билетінің құнымен салыстырады. Баяу жүретін пойызға арзан билет сатып алу әрдайым тиімді емес. Ал жоғары жылдамдықты экспреске бизнес-класс бағасымен билет алу кез келген адамның қалтасы көтере бермейді.
Қазақстандықтар әлемдік орташа көрсеткіштен көп интернет пайдаланады
Халықаралық электр байланысы одағының мәліметінше, өткен жылы Қазақстанда бір мобильді абонентке шаққандағы интернет трафигі 283 ГБ-ты құраған.
Әлемдік орташа көрсеткіш – 184 ГБ. Демек, қазақстандық абоненттер интернетті әлемдік орташа деңгейден шамамен 1,5 есе көп тұтынады.
Айлық есеппен бұл бір абонентке шамамен 23,6 ГБ трафиктен келеді. Қазақстан интернет тұтыну деңгейі ең жоғары аймақ саналатын ТМД елдерінің орташа көрсеткішінен де озып отыр.
Желілерге түсетін жүктеме артып келеді
Жекелеген операторлардың абоненттері интернетті бұдан да көп пайдаланады. Мәселен, биыл Tele2 абоненттері айына орта есеппен 40 ГБ интернет жұмсайды.
Kcell және Activ операторларында бірінші жартыжылдықтағы орташа тұтыну көлемі айына 30,4 ГБ болған.
Ал Beeline желісінде екінші тоқсанда бір пайдаланушыға шаққандағы көрсеткіш айына 22,9 ГБ-ты құрады. Желі арқылы өтетін трафик көлемі артқан сайын базалық станциялар саны мен желінің өткізу қабілетін де ұлғайту қажет.
Операторлар жүздеген миллиард теңге инвестиция салуда
Соңғы үш жарым жылда Kcell және Activ брендтеріне иелік ететін «Кселл» АҚ-ның күрделі шығындары 411,8 млрд теңгені құрады.
Ал Beeline және izi брендтерінің иесі «КаР-Тел» ЖШС осы кезеңде 288,6 млрд теңге инвестиция салған.
Tele2 және Altel операторлары өз шығындарын жарияламайды. Дегенмен компания онжылдықтың соңына дейін желіні дамытуға 400 млрд теңгеден астам қаржы салуды жоспарлап отыр.
Салаға салынатын инвестиция көлемі екі есеге артты
Соңғы үш жылда ақпарат және байланыс саласына салынған инвестиция көлемі 1,2 трлн теңгеге жуықтады. Бұл алдыңғы үш жылмен салыстырғанда екі еседен астам жоғары.
Өсімнің бір бөлігі 5G жиіліктеріне арналған лицензияларды сатып алумен байланысты. Оның құны шамамен 156 млрд теңгені құрады. Алайда бұл шығындарды есептемегеннің өзінде инвестиция көлемі екі еседен астам өскен.
Биыл да оң динамика сақталып отыр. Қаңтар-қыркүйек айларында салаға салынған негізгі капитал инвестициялары 47%-ға артқан.
Байланыс тарифтері инфляциядан баяу қымбаттап жатыр
2020 жылғы желтоқсаннан 2026 жылғы қыркүйекке дейін тарифтік жоспарлардың абоненттік төлемі 58,4%-ға өскен.
Ал осы кезеңдегі жалпы инфляция 86,8%-ды құрады. Азық-түлік, өнеркәсіп тауарлары мен ақылы қызметтердің бағасы да шамамен осындай деңгейде қымбаттаған.
Дегенмен жекелеген жылдары байланыс қызметінің бағасы күрт өскен. Бұған дейін сарапшылар 2024 жылы ұялы байланыс тарифтері 27%-ға қымбаттағанын хабарлаған. Бұл жалпы инфляция деңгейінен үш еседен астам жоғары.
Бір гигабайт интернеттің құны арзандап келеді
2020-2025 жылдар аралығында бір абонентке шаққандағы интернет трафигі 77%-ға өскен. Ал абоненттік төлем осы көрсеткішке қарағанда әлдеқайда баяу артқан. Соның нәтижесінде бір гигабайт интернеттің абонент үшін құны төмендеген.
Халықтың табысы да тарифтерге қарағанда жылдамырақ өсіп келеді. Биылғы екінші тоқсанда орташа табыс 410 мың теңгеге жетті. Бұл 2020 жылғы көрсеткіштен екі еседен астам жоғары.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қазақстандықтар жалпы шығындарының 3,4%-ын байланыс қызметіне жұмсайды. Бұл үлес соңғы жылдары айтарлықтай өзгермеген.
Алдағы уақытта не өзгереді?
Сарапшылар желілерді жаңғырту, 5G технологиясын дамыту және интернет трафигінің өсуі алдағы уақытта қосымша инвестицияларды қажет ететінін ескертеді. Олардың пікірінше, тарифтерді біртіндеп индексациялау байланыстың қолжетімді әрі сапалы болуын қамтамасыз ететін негізгі шарттардың бірі.
Сонымен қатар зерттеу авторлары табысы төмен отбасылар тарифтердің өсуін өзгелерге қарағанда көбірек сезінуі мүмкін екенін атап өтеді.
Пікір қалдыру